... Geri

... Эянъянин тарихи

Markazi meydan - 120 il avval

        Елми фикирлярин инкишафында Эянъянин бюйцк ролу олмушдур. М.Д.Топчубашев (1784-1869), Русийада шяргшцнаслыьын ясасыны гойанлардан бири олмушдур, щансы ки, бу шящярдя анадан олмуш вя илк тящсилини бу шящярдя йерляшян мядрясядя алмышдыр.
      1817-ъи илдя о, Иран сяфирлийи тяркибиндя Петербурга эялмишдир. Сонралар Петербург университетинин профессору кими о, Рус Археоложи ъямиййятинин нумизматика бюлмясинин ясасыны гойанлардан бири олмуш вя щяйатынын сонуна кими онун шярг бюлмясиня рящбярлик етмишдир.
      Эянъя шящяриндя йашайыб йаратмыш шаирлярдян Мирзя Мещди Нядъини, Молла Абдулланы, Щаъы Аббасы, Накин вя башгаларыны эюстярмяк олар. Нядъи поезийасында сосиал мотивляр даща эцълцдцр. Эянъяли Мирзя Шяфи Вазещ (1794-1852) Азярбайъанда маарифчилийин габагъыл нцмайяндяляриндян бири олмушдур.
      Эянъядя милли театр олмайыб. Ону шябещи вя башга халг ойунлары явяз едирди. Халг мязщякяляриндян башга шящярлярдя рус дилиндя театр тамашалары верирдиляр. Она рус дили билян зийалылар баха билирдиляр.

Bazar

      Эянъянин бир нечя йериндя китабханалар фяалиййят эюстярирди. Онларын фонду ясасян дярсликлярдян ибарят иди. XIX ясрин 70 илляриндян сонра Эянъя ейни адлы губернийанын пайтахты олду. Капитализм дюврцндя сянятин еля сащяляри инкишаф етмишдир ки, орда сяняткарлар маллары сифаришля дейил бирбаша базар цчцн щазырлайырдылар. О дюврляр ян чох халчачылыг, тохучулуг вя дяри емалы сащяляри инкишаф етмишдир. Сяняткарлыг юз ящямиййятини итирмямиш вя ящалинин ясас мяшьулиййятиня чеврилмишдир.
      Эянъя аристократлары юз капиталларыны инкишаф етмякдя олан емал сащяляриня гойараг йени мцяссисяляр ачырдылар. Шярабчылыг, конйакын, спиртин вя мащлыъын щазырланмасы хцсусиля интенсив инкишаф едирди.
      Эянъядя сянайе мцяссисяляри ясасян "Форер гардашлары", "Гуммел гардашлары", "Йелизаветпол", "Конкордийа", "Победа", "П. вя Е. Ямирханов гардашлары", "Е.Франке вя Полонски", "Ашхатаик" сатылы ъямиййятляриня вя "Ъянуб чахырчылары" сящмдар ъямиййятиня аид иди. Эянъя шящяриндя йейинти сянайесини инкишафы цчцн мейвя-екстракт заводлары аз рол ойнамышдыр. 1906-ъы илдя "Сямяни кюкцнцн щазырланмасы вя емалы Гафгаз ъямиййяти"-нин йаранмасындан сонра Эянъядяки завод ясас заводлардан бири олду. Ъямиййят америка-инэилис капиталы ясасында йаранмышдыр.

 

Goy satanin dukani

      Памбыгтямизлямя сянайесинин инкишафы - Эянъядя мащлыъ истещсалы бир баша губернийада памбыгчылыьы артымы иля баьлы иди. 1900-ъу илдя бурада 2 памбыгтямизлямя заводу фяалиййят эюстярирди ки, бурада тякмилляшдирилмиш техникадан истифадя едирдиляр. Щяр заводда 20-йя йахын фящля ишляйирди. 1924-ъц илдя губернийадакы памбыгтямизлямя заводундан беши Эянъянин пайына дцшцрдц. Бу заводларын щяр бириндя ил ярзиндя 100 пуд тямизлянмиш памбыг истещсал едирдиляр.
      Эянъянин памбыгтямизлямя заводларында истещсал олунмуш йцз минлярля пуд мащлыъ Москва, Лодз вя башга шящярляря эюндярилирди. Бу заводлар "Цмид", "Улдуз", "Памбыг", "Геворков гардашлары", "Ряфийев гардашлары" сатыш евляриня, "Арзуманов вя Ко " сянайе-сатыш ъямиййятиня мяхсус идиляр. Сатыш евляринин тясисчиляри ясасян милли капиталын нцмайяндяляри идиляр. Эянъядя йени сящмдар ъямиййят йаранды, 1919-ъу илдя Эянъядя "Йелизаветпол кянд тясяррцфаты вя сянайе маллары" сящмдар ъямиййяти йаранды ки, о да мащлыъ щазырланмасы иля мяшьул олурду.

Ticarat markazi       Ингилаба гядяр Эянъядя бир тцтцн фабрикасы вар иди ки, онун дя ясасы кечян ясрин 50-ъи илляриндя гойулмушдур. Эянъядяки кярпиъ заводлары да сянайе ящямиййяти дашыйырды. Бурада щазырланан мящсул щям шящярин, щям дя губернийанын кянд ящалисинин тялябатыны юдяйирди.

     Капитализмин инкишафы иля бярабяр шящярдя кредит-банк системи эениш вцсят алмышдыр. Беля ки, 1896-ъи илдя Азов-Дон тиъарят банкынын филиалы, 1905=ъи илдя биринъи вя 1907-ъи илдя икинъи гарышыг кредит-тиъарят ъямиййяти, 1912-ъи илдя Тифлис тиъарят банкынын шю'бяси, 1913-ъц илдя Волга-Дон тиъарят банкынын аэентлийи вя 1916-ъы илдя Йелизаветпол дювлят банкынын шю'бяси йаранмышдыр.
      1883-ъц илдя истифадяйя верилмиш Бакы-Тифлис дямир йолу шящяр игтисадиййатынын инкишафына кюмяк етмишдир.

At gucu ila islayan ictimai transport

      Бу дямир йолу иля дашынан кянд тясяррцфаты вя сянайе малларынын яксяррийяти эянъя дямир йол стансийасында гатарлара йцклянирди. Бундан башга дямир йолу Эянъяни Бакы, Ериван, Тифлис вя Шуша кими шящярлярля бирляшдирирди. Дямир йолу тикилмямишдян габаг ады чякилян шящярляря маллар арабаларда дашынырды.
      Эянъя ящалисинин артымы, шящярдя буржуа вя пролетариатын йаранмасы XX ясрин яввялляриня тясадцф едирди. Капитализмин инкишафы фящлялярин експлуатасийасынын артмасы иля ейни эедирди. Буна ъаваб олараг фящляляр ики ясри бирляшдийи заман юзляринин етираз сяслярини галдырырдылар.

        Ингилаб дюврцндя Эянъя фящляляри юзлярини Азярбайъан пролетарлары арасында даща мятин вя ирадяли эюстярмишдир. Биринъи дцнйа мцщарибяси илляриндя Эянъя болшевикляри фящлялярин юнцндя эедяряк эениш кцтлялярин сяфярбярлийинин тяшкилиндя фяал иштирак етмишдир.
      Эянъядя мцщарибяйя гаршы зящмяткешлярин тя'тил вя нцмайишляри эедирди. Капитализмин инкишафы шящярин мядяни щяйатынын да инкишафына юз тясирини эюстярмишдир. Бу мааричилийин инкишафына да тясир етмишдир. Бу дюврдя Эянъядя мяктяблярдян башга дини мцсялман мяктябляри дя фяалиййят эюстярирди.
      1883-ъц илдя Эянъядя "Мцгяддяс Нина хейриййя ъямиййяти"-нин тяшкил етдийи гызлар эимназийасы фяалиййят эюстярирди. 1924-ъц илдя шящярдя педагожи семинарийа ачылмышдыр. Семинарийанын ачылдыьы ил орайа 18 тялябя гябул олунмушдур ки. Онларын да яксяррийяти зянэин аилялярин нцмайяндяляри идиляр.

Давамы...

 


Tarix |   Bu gцn |   Gяncяlilяr |   Sari sящифяlяr |   Fotoarxiv |   Биз |